close
تبلیغات در اینترنت
اهمیت کار و تولید در سیره علوی (۲)
شنبه 24 آذر 1397
تاریخ امروز :

تدبر در قرآن آیه قرآن

چهارشنبه 11 اردیبهشت 1387 دریافت رایگان نرم افزار جامع پیرامون ولایت فقیه مطالعه بیشتر

جمعه 04 اردیبهشت 1394 بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 07 فروردین 1394 بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 10 تیر 1390 مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

چهارشنبه 11 خرداد 1390 امامت حضرت علی در آئینه سنت مطالعه بیشتر

یکشنبه 08 خرداد 1390 جلوه های بلاغت در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

سه شنبه 20 اردیبهشت 1390 سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي مطالعه بیشتر

دانشنامه ی امام علی (ع)

معرفی برترین پایگاه های مجازی اهل بیت (س)

ذکر ایام هفته

موضوعات

  • اهمیت کار و تولید در سیره علوی (۲)

    نظرات:

    امام علی علیه السلام و اقتصاد اسلامی

     

     منبع:

    ستاد عالی کانون های فرهنگی و هنری مساجد کشور

    اداره کل فرهنگ  و ارشاد  اسلامی مازندران

    دبیرخانه هیأت نظارت بر کانون های

    فرهنگی و هنری مساجد مازندران

    تابستان 1391

    رمضان 1433


     

    کار و تولید و خودکفائی

     

    بخش اول- تلاش در تولید

    بخش دوم- کار و سازندگی

     

     


     

     

     

    کار و تولید و خودکفایی

     

    بخش اول- تلاش در تولید

    1-      آبیاری باغات

    2-      تشویق به کار و تولید

    3-      نفرین بر بیکاران

    4-      تشویق صنعت گران

    5-      کار کردن در باغ

    6-      اظهار سرمایه سالیانه

    7-      دستان پینه بسته از کار

    8-      راه‌های تولید

    9-      پیامبران و ارزش کار و تولید

     


    برخی با روح تن‌پروری به کار و تولید توجهی ندارند، و تن به فقر و نداری داده و فکر می‌کنند نوعی بی‌توجّهی به مال دنیا است، مشکلات آنان و خانواده‌شان بر دوش دیگران است.

    برخی دیگر کار و تولید را ننگ و عار می‌دانند، یا مناسب شأن و مقام خود نمی‌پندارند و می‌گویند:

    من با این مقام و موقعیّتی که دارم نمی‌توانم در خط کار و تولید قرار بگیرم، و با انواع محرومیت‌ها دست و پنجه نرم
    می‌کنند.

    در صورتی که حضرت امیرالمؤمنین(ع) برای اداره‌ء زندگی خود، و مبارزه با فقر و نداری در جامعه، سخت به کار و تولید توجه داشت،

    کار را عار نمی‌دانست، و در هر شرایطی کار می‌کرد، و با تولید فراوان  با فقر و نداری مقابله می‌فرمود، مانند:

     

    1- آبیاری باغات مدینه

    روزی امیر مؤمنان به خانه آمد و از فاطمه(س) پرسید: غذایی داریم؟

    پاسخ شنید: که در منزل چند روزی غذای کافی نیست. امام علی(ع) سطل آبی گرفت و بیرون رفت و آبیاری یکی از نخلستان‌های

     


    اطراف مسجد قبا را به عهده گرفت و شب تا صبح مشغول آبیاری بود[22] و مزد فراوانی به‌دست آورد.

     

    2- تشویق به کار و تولید

    حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) به بی‌نیازی و خودکفایی بسیار توجه داشت،

    و همگان را برای بی نیاز شدن، به کار و تولید تشویق می‌کرد و در حدیثی فرمود:

    تَعَرّضُوا لِلتِّجارهِ فَاِنَّ لَکُم فیها غنِیَ عَمّا فی اَیدی النّاسِ

    * * *

    (تجارت کنید و به کار و تولید روی بیاورید که از آنچه در دست دیگران است بی‌نیاز می‌شوید).[23]

     

    3- نفرین به بیکاران

    در تداوم تشویق به کار و تولید فرمود:

    مَن وَجَدَ ماءً وَ تُراباً ثُمَّ اِفتَقَرَ فَاَبعَدَهُ الله

     

    * * *

     

    (کسی که آب و زمین دارد و فقیر است از رحمت خدا دور باد)[24]

    * * *

     

    4- تشویق صنعت گران

    در راستای کار و تولید، و سازندگی و بی‌نیازی، امام علی(ع) صنعت‌گران و صاحبان حرفه‌های گوناگون را تشویق
    می فرمود که:

    اِنَّ الله یُحِبُّ المُحتَرِف الأمین

    * * *

    (خدا صاحب حرفه‌ء امین را دوست دارد).[25]

    * * *


     

    5- کار کردن در باغ

    در یکی از مشکلات قضائی که خلیفه‌ی دوم سخت درمانده شد، به او گفتند:

    نزد علی(ع) برویم تا مشکل را حلّ نماید.

    (دو زنی که هر دو ادّعا داشتند فرزند پسر مال اوست)

    خلیفه‌ی دوم همراه ابن عباس و جمعی به راه افتادند و از حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) پرسیدند.

    گفتند:

    در باغی مشغول کار کردن است.

    به طرف باغ رفتند، دیدند امام علی(ع) سخت مشغول کار کردن است و این آیه را می‌خواند:

    اَیَحسَبُ الإنسانُ اَن یُترَکَ سُدی[26]

    * * *

    (آیا انسان می‌پندارد او را به حال خود رها می‌کنند.)

    * * *

    همه به حضرت امیر المؤمنین علی(ع) سلام کردند و حل مشکل را از حضرت خواستند که فرمود:

     

     

    (شیر دو زن را در ظرف خاصّی وزن کنید، آن زن که شیر او سنگین‌تر است پسربچّه از آن اوست).[27]

    * * *

     

    6- اظهار سرمایه های سالیانه

    به امام علی(ع) اطلاع دادند که طلحه و زبیر در میان مردم
    می‌گویند:

    علی فقیر است و چیزی ندارد.

    حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) به کارگران و سرکارگر خود فرمود:

    میوه‌ها و درآمد امسال از غلّات را جمع‌آوری کنید و بفروشید، و طلا و نقره‌ها را در جای مخصوصی انباشته و به من خبر دهید.

    پس از مدتی دستور امام علی(ع) اجرا شد، و صد هزار درهم از درآمد سالانه جمع شد، و در کیسه‌های مخصوصی جاسازی گردید،

    حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) بر روی آن‌ها نشست و امر فرمود تا طلحه و زبیر را بیاورند،

     

    وقتی حاضر شدند خطاب به آن‌ها فرمود:

    این طلا و نقره ها سرمایه‌های فراوانی است که با دسترنج خود جمع کرده‌ام، و کسی را در این اموال حقّی نیست.[28]

    چون آن‌ها عادت داشتند از خلفا پول زور بگیرند و با
    تن‌پروری روزگار بگذرانند. امام علی(ع) به آن‌ها فهماند که
    می‌شود از راه کار و تولید، سرمایه‌ای به‌دست آورد و دست مستمندان را هم گرفت.

     

    7- دستان پینه بسته از کار

    امام علی (ع) کار می‌کرد، و فراوان می‌بخشید، حتّی بارها غذای خود را به دیگران می‌داد، و باغستان‌های زیادی پدید آورد و به دیگران بخشید و نخلستان یهودی را آبیاری می‌کرد تا اجرت بگیرد و آنقدر کار می‌کرد که بر دستان مبارکش پینه و آبله بسته بود.[29]

     

     

    8- راه‌های تولید

    فقر یک بلای اجتماعی است و راه درمان آن کار و تولید است، حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) از راه‌های گوناگونی به کار و تولید توجه داشت.

    -          در جوانی شتری داشت که با آن، باغستان های مردم را آبیاری می‌کرد و اجرت می‌گرفت.

    -          و با شتر از راه‌های دور آب آشامیدنی به شهر می‌آورد و اجرت می‌گرفت.

    -          کشاورزی را بسیار دوست می‌‌داشت.

    -          درختکاری و باغداری را، دوست داشت و باغات زیادی در اطراف مدینه به‌وجود آورد.

    -          چاه می‌کند، و وقتی برخی از چاه ها، آب آن فواره می‌زد، آن را وقف مسافران و حجّاج بیت الله
    می‌کرد.

    -          روزی در منزل غذای کافی نبود به یکی از نخلستان‌های اطراف قبا رفت و قرار داد بست که برای هر دلو آبی که به درختان می‌دهد یک دانه خرما بگیرد.

     

     

    -    گاهی دوستان و آشنایان اصرار داشتند که بیل از دست امام علی (ع) بگیرند و او را کمک کنند، امّا حضرت امیرالمومنین علی(ع) نمی پذیرفت و به کار ادامه می‌داد.[30]

     

    9- پیامبران و ارزش کار و تولید

    کار و تولید و خودکفایی همواره ارزشمند است و خداوند، کارگر را دوست دارد.

    حضرت امیرالمومنین(ع) فرمود:

    خداوند بزرگ، روزی خطاب به داوود فرمود:

    ای داوود، نیکو بنده ای بودی اگر از بیت المال
    نمی‌خوردی و با دست خود کاری می‌کردی و از دسترنج خود می‌خوردی.

    چون حضرت داوود این ندای الهی را شنید تا چهل روز گریست که خداوند به آهن وحی فرستاد تا در دستان حضرت

    داوود نرم شود و حضرت داوود ان پیامبر عالی مقام آسمانی، صنعت زره‌سازی را فراگرفت و با دستان مبارک با

     

     رشته‌های آهن، روزی یک زره می‌بافت و به هزار درهم
    می‌فروخت تا آنکه 360 زره با دست خود بافت و  فروخت و بی‌نیاز گردید و از بیت‌المال دیگر استفاده نکرد.[31]

     

     


     

     

     

    کار و تولید و خودکفائی

     

    بخش دوم - کار و سازندگی

     

    1-       دوختن کفش پیامبر

    2-       اصلاح نعلین با دست خویش

    3-       استفاده از لباس بافته شده‌ی خانواده

    4-       استفاده از دسترنج خویش

    5-       امام علی(ع) و لباس شستن

    6-       خریداری محلّ دفن

     

     


    1- دوختن کفش پیامبر(ص)

    ابوسعید خِدری روایت می‌کند:

    روزی همه‌ی اصحاب و یاران در مسجد مدینه بودیم که پیامبر بر ما وارد شد و فرمود:

    إنَّ مِنکُم مَن یُقاتِلُ النّاسَ عَلی تَأویلِ القرآن کَما قاتَلتُ عَلَی تَنزِیلِه

    * * *

    (همانا در میان شما کسی است که با مردم برای تفسیر و تأویل قرآن می‌جنگد آن‌گونه که من برای نزول آن جنگیدم.)

    * * *

     

    خلیفه ی اول پرسید:

    یا رسول الله آیا آن شخص من می باشم؟

    فرمود:نه

    و ادامه داد که:

        وَلکِنَّهُ خاصِفُ النَّعلَ فِی الحُجرَهِ

    * * *

     (همانا آن‌کس است که در داخل حجره، کفش‌ها را اصلاح می‌کند.)

    * * *

     

    همه منتظر او ایستاده بودیم که:

    ناگاه علی(ع) از حجره بیرون آمد در حالی‌که کفش‌های رسول خدا را اصلاح کرده در دست داشت.[32]

     

    2- دوختن و اصلاح نعلین

    ابن عباس نقل می‌کند:

    برای جنگ جمل احتیاج به جمع آ‌وری نیرو داشتیم و در منطقه (ذی قار) اردو زدیم.

    یک روز صبح به خیمه ی حضرت امیر المومنین علی(ع) رفتم و دیدیم که:

    « و هو یخضف نعله»

    * * *

    «امام(ع) نعلین خود را دارد می دوزد»

    * * *

    سلام کردم.

    امام علی(ع) جواب داد و فرمود:

     

    «یا ابنَ عَبّاس ما قیمَهُ هذَا النَّعل؟»

    * * *

    (ای پسر عباس! این نعلین وصله خورده چقدر می‌ارزد؟)

    * * *

    گفتم: ارزشی ندارد.

    حضرت امیرامومنین علی(ع) فرمود:

    حکومت بر شما از این نعلین در پیش من بی ارزش‌تر است.

    * * *

    «اِلّا اَن اُقیمَ حَقّاً اَو اَدفَعَ باطِلاً»

    * * *

    (مگر آنکه حقّی را برپا دارم یا باطلی را ریشه‌کن سازم).[33]

    * * *

     

    3- لباس بافته شده ی خانواده

    امام علی(ع) به کار و تولید و خودکفایی اهمیت فراوانی
    می‌داد، و نیازهای خود را با دست توانای خود برطرف می‌کرد،
    فرزندان و همسران خود را نیز به کار و تولید و سازندگی تشویق

     

    می‌فرمود که لباس‌های مورد احتیاج خود را با دست
    می‌بافتند، و با پشم‌ریسی نخ آن را فراهم می‌کردند.

    * * *

    ابو مخنف، لوط بن یحیی نقل می‌کند که:

    پس از جنگ جمل، حضرت امیرالمومنین علی(ع) سخنرانی‌هایی برای هدایت مردم داشته است و در یکی ازآن‌ها فرمود:

    ما تَنقُمُونَ عَلَیَّ یا اَهلَ البَصرَة؟

    * * *

    (چرا ای مردم بصره بر من ایراد و انتقاد می‌کنید؟)

    * * *

    (در حالی که اشاره کرد به پیراهن خود) سوگند به خدا این دو لباس مرا که می بینید از بافته‌های اهل خانه ام می‌باشد.)

    والله انّهما لمن غَزل اَهلی

    * * *

    سپس اشاره به کیسه‌ای که به همراه داشت و در آن مختصر نان خشک بود کرد و فرمود:

    ولله ما هِیَ اِلّا مِن غَلَّتی بِالمَدینَةِ

    * * *

    (سوگند به خدا این نیست جز همان خوراک مختصری که از مدینه همراه خودم آورده‌ام)

    * * *

     

    آنگاه خطاب به مردم فرمود:

    فَاِن اَنا خَرَجتُ مِن عِندِکُم بِأَکثَرِ مِمّا تَرَونَ فَانَا عِندَاللهِ مِنَ الخائِفین

    * * *

    (پس اگر من از نزد شما مردم بصره خارج شوم، و زیاده از آنچه که دید برداشته باشم پس در نزد خدا از خیانتکاران می‌باشم.)[34]

    * * *

    در نقل دیگری آمده است که همین سخنرانی را امام علی (ع) با مردم کوفه نیز ایراد فرمود، و مطالب فوق را تذکر داد.[35]

     

    4- استفاده از دسترنج خویش

    حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در روزهای آغازین خلافت ظاهری در یکی از سخنرانی‌های خود فرمود:

    به خدا سوگند، تا روزی که یک درخت خرما در مدینه دارم از بیت المال چیزی بر نمی دارم.

    حال درست فکر کنید، وقتی من خود از بیت المال چیزی برنمی دارم آیا آن را بی‌حساب به شما خواهم داد؟

    * * *

     

    عقیل، برادر امام علی(ع) برخاست و گفت:

    تو امروز مرا با سیاه پوستی که در مدینه زندگی می‌کند برابر دانستی.

    * * *

     

    حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در پاسخ او فرمود:

    بنشین برادر، مگر جز تو کسی دیگر نبود که اعتراض کند؟ آری تو هیچ برتری بر دیگران نداری جز با ایمان و پرهیزگاری.[36]

    * * *

     

    5- لباس شستن

    امام علی(ع) در کار منزل به خانواده‌ی خود کمک می‌کرد و امور شخصی خود را انجام می‌داد، و نعلین خود را با دست مبارک خود وصله می زد.

    و رخت و لباس خود را با دست مبارک می‌شست،

    روزی به کنار نهر فرات رفت تا لباس‌های خود را بشوید، وقتی پیراهن خود را درآورد و سرگرم شستن شد موج شدیدی آمد و پیراهن امیرالمؤمنین(ع) را برد،

     

    امام علی محزون شد و در آن حال صدایی شنید که می‌گوید:

    یا اباالحسن به طرف راست خود نگاه کن،

    وقتی نگاه کرد،

    بسته‌ای دید که پیراهن زیبایی در آن جای دارد،

    پیراهن را گرفت تا بپوشد، دید که در جیب پیراهن، ورقه‌ی نوشته شده ای قرار دارد که در آن نوشته شده است:

            بسم الله الرحمن الرحیم

    هَدیَهٌ مِنَ الله العَزیز الحَکیم اِلی عَلیَّ بنِ أبیطالِب، هذا قَمیصُ هارونَ بنَ عِمران، کَذلِکَ وَ أورَثناها قَوماً آخرین.

    * * *

                (به نام خداوند بخشنده و مهربان،

    این پیراهن، هدیه ای است از طرف خدای عزیز و حکیم به علی بن ابیطالب است، این پیراهن هارون بن عمران است که آن را به علی داده ایم و چنین است که آیندگان را وارث گذشتگان کرده ایم.)[37]

    * * *

     

     

    6- خریداری محل دفن

    زندگانی حضرت امیرالمومنین علی(ع) با خودکفایی اداره
    می شد
    .

    امام علی(ع) هرگز دست به سوی کسی دراز نکرد، و از کسی چیزی نخواست،

    کار می کرد و از دسترنج خود می‌خورد،

    و تا آنجا به خودکفائی می اندیشید که زمین‌های «عزی» در نجف اشرف را که آن روز جزو بیابان دور افتاده‌ی حیره بود با پول خود خرید تا بدن مبارکش در ملک شخصی خویش دفن گردد،

    گرچه کسی نمی‌دانست که بدن حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در کجا دفن خواهد شد.[38]



    [1]- وسائل الشیعه ج12 ص5 حدیث 12

    -[2] دعائم الاسلام ج2 ص538

    [3] - فروع کافی ج5 ص 152

    [4]- المستطرف ج2ص55- و - ربیع الابرارج2ص536 و -  تنبیه الخواطر ص42 و مستدرک الوسائل ج2 ص472 و تذکره الخواص ص 116 و 77

    [5] - وسائل الشیعه ج 16 ص 332

    [6] - المحلی ابن حزم ج7 ص573 (وسائل آتش کردن، مانند سنگ چخماق و امثال آن که نقش کبریت را در آن زمان داشت).

    [7] -المحلّی بن حزم ج7 ص573

    [8] - شرح نهج البلاغه خوئی، ج9 ص 394

    [9] - تراتیب الاداریه ج1 ص289 – و – استیعاب در حاشیه اصابه ج3ص48

    - [10] سوره ي قصص، آيه ي 83

    - [11] كنزالمعال ج15 ص160- و- تذكرة الخواص ص 216- و- حياه الصحابة ج2 ص624- و- الغادات ج 1 ص114 و111

    [12] - مستدرک الوسائل ج3 ص207

    -[13] دعائم الاسلام ج 2ص36

    [14] -فروع كافي جلد 5ص 151-و- وسائل الشيعه ج12ص283-و- امالي صدوق مجلس75

    [15] -نظام الحکم فی الشریعه ص70- و – ادب القاضی ماوردی ج1ص135- و- دعائم الاسلام ج2ص532- و – نهج السعادة ج5ص35 –و – الاصناف فی العصر العباسی ص 61و183- و – نظم الاسلامی ص408

    [16]- کفّاری که تابعیت کشور اسلامی را قبول کرده و موظّف به رعایت شئونات اسلامی در مجامع عمومی هستند.

    [17]- السّوق فی ظِلّ الدّوله الاسلامّیه، جعفر مرتضی عاملی، ص52

    [18]- الاشتقاق، ص272؛ وفیات العیان،  ج3 ص175

    [19]- مستدرک الوسائل، ج3ص207- و – دعائم الاسلام، ج2ص523 و 533، - و –نهج السعادة، ج5 ص 35 و 38

    [20]- نهج البلاغه خطبه ی 8/224 المعجم المفهرس مؤلّف

    -[21] سنن بيهقي ج 6 ص151

    [22]- علی و حقوق بشر جورج جرداق ج1 ص84

    [23]- فروع کافی ج1ص370

    [24]- بحارالانوارج23ص19

    [25] - من لایحضرة الفقیه ص353

    [26] - سورهء قيامت آيه 36

    [27]- علم بیکران ص37

    [28]- لب الّلباب – و – الغناء و الاسلام ص372

    [29] - سفينة البحار ج1ص413- و- شرح ابن ابي الحديد ص10

    [30]- ذخائر العقبی ص49- و – املی صدوق مجلس47

    2- حلیة المتّقین باب13، فصل نهم

    [31] - حلیة المتّقین باب13، فصل9

    [32]- مناقب ابن مغازلی شافعی ص438- و – شرح ابن ابی الحدید ج6 ص217

    [33]-نهج البلاغه خطبه 33 معجم المفهرس مولف- و- بحارالانوار ج4ص324- و- مجموعه ورّام ص9- و ارشاد شيخ مفيد ص118- و مناقب ابن شهر آشوب ج 2 ص 101

    [34]- منهاج البراعة ج17ص85- و- بحارالانوار ج40ص 325، با اختلاف مختصري در تعبير.

    [35]- وسائل الشیعه ج11 ص83

    [36]- وسائل الشیعه ج 11ص79

    -[37] کفایة الخصام ص 635(که از طرق عامّه و خاصّه 3 حدیث نقل شده)

    [38]- زندگانی امیرالمومنین(ع) عماد زاده ص445

    همچنین مطالبی با این موضوع را مطالعه نمایید

    • بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه
    • بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه
    • مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه
    • سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي
    • امام علي علیه السلام مصداق كامل اسوه حسنه
    • خطوط كلى سياست (اصول ايجابى) از دیدگاه امام علی (ع)

درباره ما