close
تبلیغات در اینترنت
دشمن شناسی در نهج البلاغه
پنجشنبه 29 شهریور 1397
تاریخ امروز :

تدبر در قرآن آیه قرآن

چهارشنبه 11 اردیبهشت 1387 دریافت رایگان نرم افزار جامع پیرامون ولایت فقیه مطالعه بیشتر

جمعه 04 اردیبهشت 1394 بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 07 فروردین 1394 بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 10 تیر 1390 مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

چهارشنبه 11 خرداد 1390 امامت حضرت علی در آئینه سنت مطالعه بیشتر

یکشنبه 08 خرداد 1390 جلوه های بلاغت در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

سه شنبه 20 اردیبهشت 1390 سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي مطالعه بیشتر

دانشنامه ی امام علی (ع)

معرفی برترین پایگاه های مجازی اهل بیت (س)

ذکر ایام هفته

موضوعات

  • دشمن شناسی در نهج البلاغه

    نظرات:

     

    در آموزه های دینی و به ویژه نهج البلاغه رشد و تربیت انسان با مانع بزرگی به نام «دشمن» مواجه است. به عبارت دیگر صحنه امتحان بشر ، صحنه جنگ است . جنگ و دشمنی واژگانی اند که نشان دهنده آن است نیروها و افرادی نه تنها در صدد ایجاد مانع که در صدد آسیب زدن جدی به فرد هستند. از همین رو شناخت آن ها امری لازم و ضروری است .

    دشمنان درونی انسان :

    1- نفس انسان

    خطبه 87 : اى بندگان خدا : همانا بهترين و محبوب‏ترين بنده نزد خدا، بنده‏اى است كه خدا او را در پيكار با نفس يارى داده است.

    در این خطبه حضرت امیر علیه السلام به صراحت بحث جنگ و جهاد با نفس را مطرح می کنند .

    خطبه 176 : همانا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم همواره مى‏فرمود: «گرداگرد بهشت را دشوارى‏ها (مكاره) و گرداگرد آتش جهنّم را هوس‏ها و شهوات گرفته است» آگاه باشيد چيزى از طاعت خدا نيست جز آن كه با كراهت انجام مى‏گيرد، و چيزى از معصيت خدا نيست جز اينكه با ميل و رغبت عمل مى‏شود. پس رحمت خداوند بر كسى كه شهوات خود را مغلوب و هواى نفس را سركوب كند، زيرا كار مشكل، باز داشتن نفس از شهوت بوده كه پيوسته خواهان نافرمانى و معصيت است. بندگان خدا بدانيد كه انسان با ايمان، شب را به روز، و روز را به شب نمى‏رساند جز آن كه نفس خويش را متّهم مى‏داند، همواره نفس را سرزنش مى‏كند، و گناهكارش مى‏شمارد.

    نامه 53  : به او فرمان مى‏دهد تا نفس خود را از پيروى آرزوها باز دارد، و به هنگام سركشى رامش كند، كه: «همانا نفس همواره به بدى وا مى‏دارد جز آن كه خدا رحمت آورد»

    2- شیطان

    دومین دشمنی که در مسیر رشد و کمال انسان قرار دارد شیطان است . شیطان حقیقتی غیر قابل انکار است که بر حسب رخدادی در ابتدای خلقت انسان به عزت خداوند سوگند یاد کرد که همه ی انسان ها را گمراه سازد . از آن جهت که شیطان وجودی نامرئی است شناخت او از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

    فلسفه خلقت شیطان :

    شیطان از ابتدا شر و بد نبوده است چنانکه در خطبه قاصعه چنین آمده است :

    خطبه قاصعه :او شش هزار سال عبادت كرد كه مشخّص نمى‏باشد از سال‏هاى دنيا يا آخرت است، امّا با ساعتى تكبّر همه را نابود كرد.

    اینکه حضرت به سالهای آخرتی اشاره می کنند بدان جهت است که در قرآن آمده است یک روز در قیامت معادل هزار سال در دنیا است : وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ (حج 47)

    شیطان اگرچه به اختیار خود مسیر ضلالت و گمراهی و عدم اطاعت از خدا را انتخاب کرد اما سبب شد تا صحنه امتحان الهی تکمیل شود و گزینه غلط سوال های امتحان خدا قرار گیرد.

    هدف بعثت انبیاء جلوگیری از تبعیت شیطان :

    خطبه 147 : خداوند حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به حق برانگيخت تا بندگان خود را از پرستش دروغين بت‏ها رهايى بخشيده به پرستش خود راهنمايى كند، و آنان را از پيروى شيطان نجات داده به اطاعت خود كشاند.

    شدت دشمنی شیطان :

    خطبه قاصعه : او با سپاه خويش به شما حمله آورد و سپس شما را در پناهگاههاى مذلت داخل ساخت، در مهلكه‏ها فرود آورد.او (و سپاهيانش) شما را با فرو كردن نيزه در چشمها، بريدن گلوها و كوبيدن مغزها پايمال كردند، اين براى آن است كه شما را هلاك سازد و به سوى آتشى بكشاند كه از پيش مهيا شده است بنا بر اين ابليس بزرگترين مشكل براى دينتان و زيانبارترين و آتش افروزترين فرد براى دنياى شما است (او خطرناكتر) از كسانى است كه دشمن سرسخت آنانيد و براى درهم شكستنشان كمر بسته‏ايد.

    آتش خشم خويش را در برابر او بكار اندازيد و ارتباط خود را با وى قطع كنيد به خدا سوگند او نسبت به اصل و ريشه شما تفاخر كرد و بر حسب و نسب شما طعنه زد و عيبجوئى نمود، با سپاه سواره خويش به شما حمله آورد و با پياده نظام خود راه راست را بر شما بست در هر كجا شما را بيابند صيد مى‏كنند و دستهايتان را قطع مى‏نمايند.

    شیطان همین نزدیکی است هرچند او را نمی بینید:

    به جانم سوگند، شيطان تير خطرناكى براى شكار شما بر چلّه كمان گذارده، و تا حد توان كشيده، و از نزديك‏ترين مكان شما را هدف قرار داده است، و خطاب به خدا گفته: «پروردگارا به سبب آن كه مرا دور كردى، دنيا را در چشمهايشان جلوه مى‏دهم، و همه را گمراه خواهم كرد» امّا تيرى در تاريكى‏ انداخت،و گمانى نابجا برد (يعنى خواسته‏اش كه همه انسانها مشرك شوند و از راه راست منحرف شوند تحقق نيافت)

     اعراف 27 : در حقيقت، او و قبيله‏اش، شما را از آنجا كه آنها را نمى‏بينيد، مى‏بينند.

    شیطان در ابتدا فقط دعوت کننده است :

    خطبه 144 : افسوس كه دنياپرستان بر متاع پست دنيا هجوم آوردند، و براى به دست آوردن حرام يورش آورده يكديگر را پس زدند، نشانه بهشت و جهنّم براى آنان بر افراشته، اما از بهشت روى گردان و با كردار زشت خود به طرف آتش روى آوردند، پروردگارشان آنان را فراخواند امّا پشت كرده، فرار كردند، و شيطان آنان را دعوت كرد، پذيرفته به سوى او شتابان حركت كردند.

    اگر در مسیر حرکت انسان نه تنها شیطان را دشمن نداند که با او دوست شود شیطان بر او سوار خواهد شد و او را تحت تسلط خود خواهد گرفت :

    نحل 100 : تسلّطش فقط بر كسانى است كه او را سرپرست و دوست خود گرفته‏اند.

    سیاست جنگی شیطان :

    سیاست اول : سیاست گام به گام

    لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطان (بقره 168 ؛ 208 ؛ انعام 142 ؛ نور 21)

    خطبه قاصعه : زشت سيرتان، شيطان را ملاك كارشان قرار داده‏اند، او هم آنان را دام خويش برگزيده و سپس تخم‏هاى پستى و رزالت را در سينه‏هاشان گذارده، و جوجه‏هاى آن را در دامنشان پرورش داده. با چشم آنان مى‏نگرد و با زبان آنان سخن مى‏گويد و با دستياريشان بر مركب گمراه كننده خويش سوار شده است.

    سیاست دوم : تزیین :

    خطبه 64 : شيطان هميشه همراه او است. گناه و معصيت را پيش چشمش زينت مى‏دهد، وى را در آرزوى توبه نگه مى‏دارد كه آن را به تأخير اندازد تا زمانى كه مرگ در حال غفلت كامل، در برابرش آشكار گردد. اى واى بر غافلى كه عمرش دليلى بر ضد او است، و روزگارش او را به بدبختى و شقاوت بكشاند. از خدا مى‏خواهيم كه ما و شما را از كسانى قرار دهد كه هيچ نعمتى آنها را مست و مغرور نمى‏كند، و هيچ هدفى او را از اطاعت پروردگار باز نمى‏دارد.

    خطبه 121 : همانا شيطان راه‏هاى خود را به شما آسان جلوه مى‏دهد، تا گره‏هاى محكم دين شما را يكى پس از ديگرى بگشايد.

    خطبه 138 : و بدانيد اين شيطان است كه راه‏هايش را هموار مى‏نمايد تا قدم بر جاى قدم‏هايش نهيد و راهش را پى‏گيريد.

    خطبه 83 : سفارش مى‏كنم شما را به پروا داشتن از خدا، خدايى كه با ترساندن‏هاى مكرّر، راه عذر را بر شما بست، و با دليل و برهان روشن، حجت را تمام كرد، و شما را پرهيز داد از دشمنى شيطانى كه پنهان در سينه‏ها راه مى‏يابد، و آهسته در گوش‏ها راز مى‏گويد، گمراه و پست است، وعده‏هاى دروغين داده، در آرزوى آنها به انتظار مى‏گذارد، زشتى‏هاى گناهان را زينت مى‏دهد، گناهان بزرگ را كوچك مى‏شمارد، و آرام آرام دوستان خود را فريب داده، راه رستگارى را بر روى در بند شدگانش مى‏بندد، و در روز قيامت آنچه را كه زينت داده انكار مى‏كند، و آنچه را كه آسان كرده، بزرگ مى‏شمارد، و از آنچه كه پيروان خود را ايمن داشته بود سخت مى‏ترساند.

    ابزار و سلاح شیطان :

    1- تکبر و غرور

    خطبه قاصعه : پس، از آنچه خداوند نسبت به ابليس انجام داد عبرت گيريد، زيرا اعمال فراوان و كوشش‏هاى مداوم او را با تكبّر از بين برد... چگونه ممكن است پس از ابليس، فرد ديگرى همان اشتباه را تكرار كند و سالم بماند نه، هرگز خداوند هيچ گاه انسانى را براى عملى وارد بهشت نمى‏كند كه براى همان عمل فرشته‏اى را محروم سازد. فرمان خدا در آسمان و زمين يكسان است ، و بين خدا و خلق، دوستى خاصّى وجود ندارد كه به خاطر آن، حرامى را كه بر جهانيان ابلاغ فرموده حلال بدارد.

    راه مقابله با کبر :

    خطبه قاصعه : شراره‏هاى تعصب و كينه‏هاى جاهلى كه در قلب داريد خاموش سازيد كه اين نخوت و تعصب ناروا در مسلمان از إلقاءات و وسوسه‏هاى شيطان است.  تاج تواضع و فروتنى را بر سر نهيد و تكبر و خود پسندى را زير پا افكنيد و حلقه‏هاى زنجير خود برتر بينى را از گردن نهيد، و فروتنى و تواضع را سنگر ميان خود و دشمنانتان يعنى ابليس و سپاهيانش برگزينيد زيرا او از هر گروهى لشكرهای پياده و سواره ای دارد.

    زنهار زنهار شما را به خدا سوگند از كبر و نخوت تعصب‏آميز، و تفاخر جاهلى بر حذر باشيد كه آن مركز پرورش كينه و بغض و جايگاه وسوسه‏هاى شيطان است كه ملتهاى پيشين و امتهاى قرون گذشته را فريفته است تا آنجا كه آنها در تاريكيهاى جهالت فرو رفتند و در گودالهاى هلاكت سقوط كردند،

    و به سهولت و آسانى در آنجا كه مى‏خواست كشانيده شدند، كبر و نخوت و عصبيت امرى است كه قلبها در داشتن آنها باهم شبيهند و قرنها پى در پى بر اين وضع گذشته‏اند، كبر و غرور در دل افراد به قدرى است كه سينه‏ها از آن به تنگى گرائيده‏اند.

    حکمت 126 : و تعجب مى‏كنم از متكبرى كه ديروز نطفه‏اى بى‏ارزش بود و فردا مردار گنديده ايست‏

    2- حسد

    شما مانند آن شخص مباشيد كه بر برادرش بدون آنكه بر او برترى داشته باشد تكبر ورزيد اما خود پسندى و بلند پروازى دشمنى و حسادت را در قلبش انداخت، و آتش خشم در اثر نخوت و تعصب در دلش شعله‏ور گرديد، و شيطان باد كبر و غرور را در دماغش دميد، و سرانجام پشيمان شد.

    خطبه 86 : حسد نورزيد كه حسد ايمان را به باد مى‏دهد آن چنانكه آتش هيزم را خاكستر مى‏كند،

    حکمت 256:  تندرستى مولود كمى حسادت است‏.

    3- ترس از فقر

    شيطان شما را از تهيدستى بيم مى‏دهد (بقره 268)

    حکمت 269 : مردم در دنيا بر دو گونه‏اند: يكى آنكه در دنيا براى دنيا كار مى‏كند، و دنيا چنان گرفتارش ساخته كه از آخرت باز داشته است، مى‏ترسد كه مبادا بازماندگانش دچار تنگدستى شوند، از اين رو شب و روز در راه گردآورى مال مى‏رود و عمر خود را به سود ديگران تباه مى‏سازد. و آن كسى كه در دنيا براى آخرت كار مى‏كند، پس بى‏آنكه كارى كند و خود را به دردسر اندازد دنيا به سويش مى‏تازد، چنين كسى از هر دو دنيايش بهره مى‏گيرد. و هر دو جهان را به دست مى‏آرد. و نزد خدا نيز آبرومند است، و هيچ آرزوى نيست كه خدا براى او برآورده نسازد.

    4- فحشاء و شهوت

    شيطان شما را از تهيدستى بيم مى‏دهد و شما را به زشتى و فحشاء وامى‏دارد.

    خطبه 28 : همانا، وحشتناك‏ترين چيزى كه بر شما مى‏ترسم، هواپرستى، و آرزوهاى دراز است.

    نامه 31 : هوا پرستى همانند كورى است.

    حکمت 289: در گذشته يك برادر خدايى (و دينى) داشتم (كه توصيفش چنين بود): ... هر گاه دو كار برايش پيش مى‏آمد مى‏انديشيد كه كدام به هوا و هوس نزديكتر است، با آن مخالفت مى‏ورزيد.

    خطبه 86 : همنشينى با هواپرستان ايمان را به دست فراموشى مى‏سپارد و شيطان را بحضور مى‏كشاند

    5- خشم

    نامه 76 :  از سفارشهاى امام عليه السلام به «عبد اللّه ابن عباس» هنگامى كه وى را به فرماندارى «بصره» منصوب فرمود:

    با چهره‏اى باز در مجلس خود با مردم روبرو شو و با حكم و قضاوت (عادلانه) آنها را بنگر، از خشم و غضب سخت دورى كن كه انگيزه‏اى است از شيطان بدان آنچه تو را بخدا نزديك مى‏سازد از دوزخ دور مى‏كند، و آنچه تو را از خدا دور مى‏كند به آتش نزديك مى‏نمايد.

    همچنین مطالبی با این موضوع را مطالعه نمایید

    • بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه
    • بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه
    • مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه
    • سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي
    • امام علي علیه السلام مصداق كامل اسوه حسنه
    • خطوط كلى سياست (اصول ايجابى) از دیدگاه امام علی (ع)

درباره ما